Rıfat Ilgaz, 1940'ların toplumcu-gerçekçi şairleri arasında başta gelenlerdendir.

1911 yılında Cide'de doğdu. Ortaöğrenimini Kastamonu Öğretmen Okulu'nda, yükseköğrenimini, altı yıl öğretmenlik yaptıktan sonra, Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü'nde tamamladı (1938).Adapazarı, İstanbul ve Boğazlayan ortaokullarında çalıştı.Türkçe öğretmenliğinden ayrılınca da (1949) hayatını gazetecilik, mizah ve oyun yazarlığıyla kazandı. Kendi kaleminden hayat hikayesi Yansıma dergisindedir ( Şubat ve Mart 1947 sayıları ).İlk şiiri 27 Temmuz 1927'de Kastamonu'da günlük Nazikter gazetesinde çıktı. Ayrıca Açıksöz (Kastamonu), Güzel İnebolu ve Güzel Tosya gazetelerinde şiirleri ve yazıları yayımlanmaya başlandı.1937 - 1942 yılları arasında Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle ve Yeni İnsanlık dergilerinde şiirleri çıktı ve aynı yıl Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne girdi. Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel'le tanıştı.Ömer Faruk Toprak ile 9 Eylül 1942'de Yürüyüş dergisini çıkardılar. Bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik, Cahit Irgat, A. Kadir, Nazım Hikmet (İbrahim Sabri) ile birlikte çalıştılar. İlk şiir kitabı Yarenlik'te (1943), iş başında sakatlanan işçilerin, tatlı hayallerle avunmaya çalışan çöpçülerin, yoksulluk ve bakımsızlıktan ölen hastaların, küçük memurların, kapıcıların, emeklilerin yaşamını açık, aydınlık ve nükteli bir dille şiirleştirdi. Yapmacıksız dili, acıklı durumlarda gülünç öğeler bulma yeteneği, kişileri canlandırma başarısı ve gündelik dili kullanmadaki ustalığı şiirlerinin özelliğidir.Rıfat Ilgaz'ın bu özellikleri öteki yapıtlarında da görülür.

1944'te yayımlanan ve toplumsal bozuklukları, yoksul insanların yaşamını konu alan Sınıf adlı şiir kitabı nedeniyle kovuşturmaya uğradı ; altı ay hapse mahkum edildi.1945'te Gün dergisi çıktı.Sekreterliğini yaptığı bu dergide yazıları da yayımlandı. Aziz Nesin'in Cumartesi dergisine ortak oldu. Seçici kurulda çalıştı. 1946'da Esat Adil, Sabahattin Ali, Aziz Nesin ile birlikte Gerçek gazetesini çıkardılar. 1946 Ekim ayında Yığın dergisini Esat Adil ve Adil Yağcı ile birlikte çıkardılar.

Öğretmenliğe yeniden döndükten sonra Boğazlıyan Yozgat'a tayini çıktı. Hastalığı nedeniyle Validebağ Sanatoryumu'nda yattı. Şubat 1947'de Sabahattin Ali, Aziz Nesin ve Mim Uykusuz'un çıkardığı Markopaşa kadrosuna girdi. Sık sık kapatılan bu derginin daha sonraları sorumlu müdürlüğünü üstlendi.

1950'li yıllarda gazetecilik yapmaya başladı. 1952'de Adem Baba adlı mizah dergisini çıkardı. 1952-1960'ta Tan gazetesinde dizgici-düzeltmen ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Turhan Selçuk ve İlhan Selçuk'un çıkardığı Dolmuş dergisinde 'Stepne' takma adıyla yazılar yazdı. Devam (1953), adlı şiir kitabından dolayı 5.5 yıla yakın hapis yattı.Bu arada cezaevi koşulları içinde ağırlaşan verem hastalığı yaşamını tehdit ediyordu. İyileşebilmek için çeşitli aralıklarla sekiz yıl senatoryumlarda yattı. Güçlü bir gözlemci olan yazar bu yaşamından da ilginç gülmece romanları çıkardı. 1950'lerden sonra daha çok güldürücü oyun, roman ve hikayeleriyle tanınmış olan Rıfat Ilgaz, bizde sosyalist mizahi hikaye yazanların, Aziz Nesin gibi öncülerindendir.

1960 sonrasında Demokrat İzmir, Akbaba, Vatan, Yenigün, Yeni Ulus gibi yayın organlarında ve kimi edebiyat dergilerinde yazılar yazdı. Sınıf Yayınları'nı kurdu. 1970'te de Basın Şeref Kartı'nı aldı.

1974'te emekli oldu. Doğum yeri olan Cide'ye yerleşti. 1980'den sonra ise, İstanbul'da oğlu Aydın Ilgaz ile birlikte yaşamaya başladı. 7 Temmuz 1993'te aramızdan ayrılana kadar da yaşamını burada sürdürdü.

Rıfat Ilgaz 1940-1950 yıllarında güçlenmiş toplumcu şiirin ön safta ve yoksulların yaşayışlarını yansıtan temsilcilerinden biri oldu. Kitaplarında; çağdaş ileri görüşlü, ulusumuzdan yana birlikteliği önerir.

Onu hepimiz Hababam Sınıfı yazarı olarak bildik. Ama O'nun şairliğini, romancılığını ve öykü yazarlığını unutmamamız gerekir.

1991'de yazdığı son şiiri ile analım Edebiyatımızın Koca Çınarı'nı :

SON ŞİİRİM

ESERLERİ

Şiir kitapları

* Yârenlik ( 1943, 1946 ), * Uzak Değil ( 1940-1971 yıllarında

* Sınıf ( 1944 ), yayımladığı şiirlerden seçmeler, 1971 )

* Yaşadıkça ( 1947 ), * Güvercinim Uyur mu ( 1974 ),

* Devam ( 1953 ), * Kulağımız Kirişte ( 1983 ),

* Üsküdar'da Sabah Oldu ( 1954 ), * Bütün Şiirleri ( 1983 ) : 9 cilt olarak,

* Soluk Soluğa ( önceki kitaplarından * Ocak Katırı Alagöz ( 1987 Ömer Faruk

seçmelere eklemelerle, 1962 ), Toprak Şiir Ödülü ),

* Karakılçık ( 1969 ), * Çocuk Bahçesi ( 1995 ),

* Bütün Şiirleri : 1927-1991 ( 2004).

Yazarın hastane anılarından, Karadeniz halkının yaşamından esinlenerek yazdığı çok sayıda öykü ve romanı da vardır.

Romanları

# Karadeniz'in Kıyıcığında # Yıldız Karayel ( 1981 ) ( 1982 Madaralı

( 1969, önce oyun olarak çıktı 1965 ), ve Orhan Kemal Roman Ödülleri ),

# Halime Kaptan ( 1972 ), # Apartıman Çocukları ( 1984 ),

# Meşrutiyet Kıraathanesi ( 1974 ), # Hoca Nasreddin ve Çömezleri ( 1984 ),

# Karartma Geceleri ( 1974 ), # Hababam Sınıfı İcraatın İçinde ( 1987 ).

# Sarı Yazma ( 1976 ),

Basılmış, oynanmamış veya oynanmış, yayınlanmamış oyunları da olan Rıfat Ilgaz'ın Tiyatro türünde en ünlü eserleri ;

"Hababam Sınıfı ( ilk oyn. 1966, bas. 1967 ) ve

"Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı ( ilk oyn. 1969, İbiş oyunuyla bas. 1971 ) adlı kitaplardır.

Güldürü türünde önce iki hikaye kitabı çıkardı :

1)Radarın Anahtarı ( 1957 ),

2)Don Kişot İstanbul'da ( 1957 ) ;

sonra iki roman:

1)Hababam Sınıfı ( 1959 , 10. b. 1972, filme de alındı : 1975 )

2)Bizim Koğuş ( 1959 ).

Öykü Kitapları

* Kesmeli Bunları (1962) * Bunadı Bu Adam (1972)

* Nerde O Eski Usturalar (1962) * Hababam Sınıfı Uyanıyor (1972)

* Saksağanın Kuyruğu (1962) * Hababam Sınıfı Baskında (1972)

* Şevket Ustanın Kedisi (1965) * Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1972)

* Garibin Horozu (1969) * Al Altını (1972)

* Altın Ekicisi (1972) * Rüşvetin Alamancası (1982)

* Tuh Sana (1972) * Sosyal Kadınlar Partisi (1983)

* Çatal Matal Kaç Çatal (1972) * Çalış Osman Çiftlik Senin (1983)

* Keş (1972) * Şeker Kutusu (1990)

* Palavra (1972): Önceden Don Kişot İstanbul'da adıyla yayınlandı.

Rıfat Ilgaz'ın çocuklar için yazdığı ;

# Bacaksız Kamyon Sürücüsü (1980) # Öksüz Civciv (1979)

# Bacaksız Okulda # Küçükçekmece Okyanusu

# Bacaksız Paralı Atlet (1981) # Cankurtaran Yılmaz

# Bacaksız Tatil Köyünde # Kumdan Betona

# Bacaksız Sigara Kaçakçısı # Çocuk Bahçesi (şiir)

gibi öykü kitapları da vardır.

Yazarlık yaşamına ilişkin anılarını

Yokuş Yukarı ( 1982 )
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra ( 1986 ),
Dördüncü Bölük ( 1992 ) adlı yapıtlarında toplamıştır.

Ödülleri :

¢ 1982 Yıldız Karayel ile Madaralı Roman Ödülü

¢ 1982 Yıldız Karayel ile Orhan Kemal Roman Armağanı

¢ 1987 Ocak Katırı Alagöz ile Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü

¢ 1993 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü.

KAYNAKÇA

- Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. Hazırlayan Behçet Necatigil.-yeniden gözden geçirilmiş

genişletilmiş 9. bsk.- İstanbul : Varlık Yayınevi, 1978. s. 157-158.

- Ilgaz, Rıfat.Karartma Geceleri. İstanbul : Çınar Yayınları, 2005. s. 5- 6.

- Kurdakul, Şükran . Çağdaş Türk Edebiyatı. 3 : Cumhuriyet Dönemi / 1. kitap : - şiir - .- 3.

bs.- Ankara : Bilgi Yayınları, 1994. s. 155-157.

- Temel Britannica : Temel Eğitim ve Kültür Ansiklopedisi. Cilt 8. İstanbul : Hürriyet, 1993.

s. 226 - 227. -http://www.rifatilgaz.net/